Phân tích thơ Sóng (Xuân Quỳnh)

I.Khái quát về tác giả – tác phẩm

Xuân Quỳnh (1942-1988), là nữ thi sĩ viết về đề tài tình yêu hay nhất của thơ Việt Nam từ sau năm 1945. Xuân Quỳnh từng là diễn viên múa từ lúc 13 tuổi, được đi công diễn ở nhiều nước trên thế giới. Vì yêu thơ từ nhỉ nên năm 1962, bà chuyển sang hoạt động văn học. Cuộc đời Xuân Quỳnh chịu nhiều vất vả và trái tim đa cảm đã để lại trong thơ bà một dấu ấn sâu sắc: khát vọng sống, khát vọng yêu đương mãnh liệt cùng với những lo âu về sự suy biến, phai bạc cùng những dự cảm về bất trắc. Xuân Quỳnh được truy tặng Giải thường văn học Nhà nước năm 2001.

Thơ Xuân Quỳnh giàu cảm xúc với những cung bậc khác nhau như chính tính cách luôn hết mình của bà. Những bài thơ khi hạnh phúc đắm say, lúc đau khổ, suy tư của bà luôn gần gũi vì được viết với sự đằm thắm của một người phụ nữ vừa làm thơ vừa làm vợ, làm mẹ. Nhiều bài thơ của bà đã trở nên nổi tiếng như Thuyền và biển, Sóng, Hoa cỏ mây, Tự hát, Nói cùng anh v.v. Nhạc sỉ Phan Huỳnh Điểu đã phổ nhạc rất thành công các bài thơ: Thuyền và biển, Thơ tình cuối mùa thu của bà.

Sóng được in trong tập Hoa dọc chiến hào, xuất bản năm 1968. Bài thơ nói về tâm trạng, tình yêu mãnh liệt của người con gái khi yêu. Hãy đến với bài thơ bằng nhạc điệu, bài thơ là âm điệu của một cõi lòng bị sóng khuấy động, đang rung lên đồng điệu đồng nhịp với sóng biển. Rạo rực đến xôn xao, khát khao đến khắc khoải, có một hình tượng sóng được vẽ lên bằng âm điệu, một âm điệu dập dồn, chìm nổi, miên man như hơi thở chạy suốt cả bài.

Sắc điệu trữ tình của bài thơ được gợi lên từ hình tượng sóng. Cả bài thơ là những con sóng tâm tình xôn xao trong lòng người con gái đang yêu khi đứng trước biển ngắm nhìn những con sóng vô hồi, bất tận. Sóng là một hình tượng ẩn dụ, đó là sự hóa thân của cái tôi trữ tình của nữ sĩ, lúc thì hòa nhập, lúc là sự phân thân của “em” – người con gái đang yêu một cách say đắm. Sóng đã khơi gợi một hồn thơ phong phú, hồn nhiên, sôi nổi. Thông qua hình thường sóng, Xuân Quỳnh đã có một cách nói rất hay để diễn tả tâm trạng của người con gái. […]

Xuân Quỳnh viết bài thơ này vào những năm 1967, khi cuộc kháng chiến của nhân dân miền Nam ở vào giai đoạn ác liệt, khi thanh niên trai gái ào ào ra trận Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước, khi sân ga, bến nước, gốc đa, sân trường diễn ra những “cuộc chia li màu đỏ”. Cho nên có đặt bài thơ vào trong hoàn cảnh ấy, ta mới càng thấy rõ nỗi khát khao của người con gái trong tình yêu

(Theo Bùi Minh Huệ)

 

II. Phân tích

Sóng là bài thơ tình được cất lên từ tiếng lòng của người phụ nữ đang yêu diễn đạt khát vọng hạnh phúc như một nhu cầu tự bộc lộ, tự nhận thức, khám phá. Vì thế, cảm xúc của chủ thể trữ tình vừa sôi nổi, mãnh liệt vừa gợi đến triết lí rất nhân bản về cuộc đời. Khi đọc bài thơ, phải thể hiện được âm điệu của các trạng thái cảm xúc, tương đồng nhưng cũng có khi trái ngược nhau.

Bài thơ Sóng được viết với thể thơ tự do năm tiếng và được chia thành khổ bốn câu đều đặn, trong đó có hai câu dường như tách ra thành khổ thì thiếu mà ghép vào khổ trước thì thừa ra (đây là dụng ý của tác giả). Thể thơ năm chữ với sự gieo vần gián cách để diễn tả tâm trạng được ẩn dụ hóa bằng hình tượng “sóng” thì thật hợp lí. Trong bài thơ, không chỉ có hình tường “sóng” mà còn có hình tượng “em”. Hai hình tượng này bổ sung cho nhau, có khi hình tượng “sóng” không diễn ra hết sắc thái, cung bậc tình yêu của “em” thì hình tượng “em” tách ra và đóng vai trò tự bạch.

Đọc bài thơ, ta như nghe được tiếng sóng, từng cơn sóng liên hồi, tiếp nhau, khi tuôn trào, khi lắng dịu. Sóng không chỉ là những trạng thái tình cảm của người con gái đang yêu mà còn thể hiện khát vọng hiểu mình. Thơ tình của Xuân Quỳnh thể hiện một nhu cầu khám phá tâm hồn, khám phá những giá trị lớn lao của tình yêu. Ẩn dụ cho khát vọng đẹp đẽ, đầy tính nhân bản đó, sông (ẩn dụ con sóng nhỏ) muốn vươn ra khỏi không gian chật chội, với những định kiến hẹp hòi, và ngay cả tính tự ti của người phụ nữ trong tình yêu mà tìm ra tận biển lớn cuộc đời để thành sóng (con sóng lớn ở đại dương), nơi đó giúp cho chủ thể trữ tình có được bản lĩnh vượt lên bản thân để nói lời yêu.

Đọc bài thơ Sóng của Xuân Quỳnh, người đọc còn nghe dược tiếng nói rất tự nhiên, rất chân tình, rất dễ thương của người con gái:

Sóng bắt đầu từ gió

Gió bắt đầu từ đâu ?

Em cũng không biết nữa

Khi nào ta yêu nhau.

Mới đầu đọc lên tưởng là Xuân Quỳnh muốn cắt nghĩa tình yêu, nhưng khi đọc đúng với giọng tự nhiên của người con gái (giống như đang trả lời một chàng trai nào đó) thì mới thấy hết được cách thể hiện tính chân thành đến mức như ngây thơ của người con gái. Chỉ có con gái mới bộc lộ tình yêu của mình như thế bằng cách nói như thế.

Biểu hiện của tình yêu là nỗi nhớ, nó như là một quy luật của trái tim. Xuân Quỳnh cũng nói đến nỗi nhớ trong tình yêu qua hình tượng “sóng”:

Con sóng dưới lòng sâu

Con sóng trên mặt nước

Ôi con sóng nhớ bờ

Ngày đêm không ngủ được

Lòng em nhớ đến anh

Cả trong mơ còn thức.

Mượn sóng để nói tình yêu, mượn sóng để nói về nỗi nhớ anh, nhưng khi đọc những câu thơ này lên, nhất là bốn câu đầu thì ta cảm giác: hình như những câu thơ này để tả những cơn sóng biển thực sự. Xuân Diệu cũng đã nhân hóa cơn sóng biển theo kiểu  sóng vỗ bờ. Nhưng nếu không có hai câu đi liền sau thì không khéo Xuân Quỳnh bắt chước Xuân Diệu mất. Bốn câu đầu của khổ thơ thể hiện các loại sóng nhưng đều giống nhau là nhớ bờ không ngủ được. Nhưng bốn câu đầu này là để làm đòn bẩy cho hai câu sau vượt lên. Nói rằng “em nhớ anh không ngủ được” là không thật lòng, mà nói Lòng em nhớ đến anh/ Cả trong mơ còn thức mới thật đúng tâm trạng của người đang yêu. Lòng em (chứ không phải nỗi nhớ của em), lúc nào cũng nghĩ đến anh nên hình ảnh của anh đã ám ảnh cả trong giấc ngủ của em. Đặt mình vào tâm trạng của một con người yêu say đắm thì mới hiểu được câu thơ này. Nhưng nếu tách hai câu thơ Lòng em nhớ đến anh/ Cả trong mơ còn thức thành một khổ thơ độc lập thì hai câu thơ lại mang một ý khác. Hai câu thơ làm cho khổ thơ thiếu câu tạo nên khoảng lặng trong thơ, nghĩa là có những điều nói ra được, nhưng có điều không nói ra được bằng lời hoặc là không cần phải nói ra (nhất là trong tình yêu) đề người nghe tự nghiệm lấy. Ở đây, Xuân Quỳnh muốn thể hiện cả hai trường hợp để muốn đưa đến người đọc một điều: không có tình yêu nào giống tình yêu nào, muốn biết tình yêu, phải tự nghe trái tim mình nói, phải cảm nhận bằng trái tim.

Một trong những đặc điểm của tình yêu Xuân Quỳnh qua bài thơ Sóng là lòng chung thủy trong tình yêu. Xuân Quỳnh tự bạch như sau:

Dẫu xuôi về phương bắc

Dẫu ngược về phương nam

Nơi nào em cũng nghĩ

Hướng về anh một phương.

Trong bài thơ, Xuân Quỳnh nhắc đến hai lần từ “nghĩ” (Em nghĩ về anh, em; Nơi nào em cũng nghĩ). Xuân Quỳnh tin tưởng vào tình yêu của mình nhưng cũng hay trăn trở. Nếu đọc nhiều bài thơ khác thì mới hiểu được tâm trạng cũa Xuân Quỳnh trong tình yêu. Nhưng chỉ với bài thơ này, từ “nghĩ” thể hiện tính cách và bản lĩnh cũa Xuân Quỳnh trong tình yêu trước cuộc đời (có thể là sóng gió). Hai câu đầu của khổ thơ cho thấy sự thách thức của chủ thể trữ tình trước sự thay đổi về mặt không gian tạo nên sự xa xôi cách trở giữa hai người, hoặc cánh cửa tình yêu mở ra nhiều hướng. Hai câu sau của khổ thơ khẳng định tình yêu và lòng chung thủy của nhân vật trữ tình: dù ở đâu, nơi nào, hoàn cảnh, cuộc đời có đổi thay thì em cũng chỉ có một tình yêu duy nhất đối với anh.

Tình yêu trong thơ Xuân Quỳnh là tình yêu trong sáng và hướng ra cuộc đời, không phải là tình yêu vị kỉ.

Cuộc đời tuy dài thế

Năm tháng vẫn đi qua

Như biển kia dẫu rộng

Mây vẫn bay về xa

Làm sao được tan ra

Thành trăm con sóng nhỏ

Giữa biển lớn tình yêu

Để ngàn năm còn vỗ

Trước cuộc đời cũng như trước biển lớn, nhân vật trữ tình không rợn ngợp, không xao động mà vẫn tự tin, vẫn hướng về nó với những suy tưởng về sự vĩnh hằng, sự bất tử của tình yêu. Đến với tình yêu, Xuân Quỳnh muốn góp hạt muối tình yêu của mình trong bể mặn cuộc đời.

Thơ Xuân Quỳnh nói chung, bài thơ Sóng nói riêng, giàu tình cảm, thậm chí tình cảm còn rất sâu đậm; khuất sau tình cảm ấy là quan niệm về tình yêu, là những vấn đề có tính triết lí. Đấy là những triết lí nảy sinh từ đời sống, nảy sinh tính thực tiễn, giúp ích thật sự cho người đọc nhận thức và xủ lí việc đời, không phải thứ triết lí tự biện, viễn vong. Nói tình yêu nhưng để nói cuộc đời. Đó chính là thơ Xuân Quỳnh.

Bài thơ Sóng thực sự là một bài thơ đúng nghĩa của nó bởi bài thơ đã có tứ thơ. Không phải là lối tư duy về mối quan hệ giữa các mặt đối lập trong tự nhiên như trong thơ Đường thi (đối lập giữa những biểu hiện bên ngoài và tính chất bên trong), tứ thơ trong bài thơ của Xuân Quỳnh khai thác hai mặt đối lập bên trong của tâm trạng của người đang yêu: vừa tha thiết, say đắm nhưng lại vừa suy tư; rộng hơn là mối quan hệ giữa thiên nhiên và con người trong việc mượn hình tượng sóng để biểu thị tình yêu; cùng với các mối quan hệ khác như tình yêu (thuộc về tâm trạng mang tính cá thể) và khát vọng tan ra trong biển lớn tình yêu (cái chung, cái khái quát). Bên cạnh đó, để thể hiện một tình yêu chân thành, say đắm, Xuân Quỳnh không những sử dụng ngôn từ trong sáng, giản dị mà ngay trong lời thơ là lời nói tự nhiên, cùng với những lời giàu chất suy tư làm cho bài thơ liền mạch giống như lời của tình yêu tự tuân chảy ra vậy. Vì thế, bài thơ Sóng của Xuân Quỳnh đạt tới đỉnh cao của thơ viết về tình yêu.

 

(Hướng dẫn đọc văn – làm văn lớp 12)

Advertisements

Forget Marilyn Monroe — This Person Has The Absolute Best Quotes On Life And Love

Thought Catalog

ShutterstockShutterstock

Paulo Coelho forever.

  • “Life has a way of testing a person’s will, either by having nothing happen at all or by having everything happen at once.”
  • “It takes a huge effort to free yourself from memory.”
  • “What hurts us is what heals us.”
  • “Only two things can reveal life’s great secrets: suffering and love.”
  • “In magic – and in life – there is only the present moment, the now. You can’t measure time the way you measure the distance between two points. ‘Time’ doesn’t pass. We human beings have enormous difficulty in focusing on the present; we’re always thinking about what we did, about how we could have done it better, about the consequences of our actions, and about why we didn’t act as we should have. Or else we think about the future, about what we’re going to do tomorrow, what precautions we should take, what dangers await…

View original post 358 từ nữa