Người Việt có đọc sách không?

Trong chuyên mục “Hầu chuyện thượng đế…” của tạp chí “Văn học và tuổi trẻ” số 4  năm 2013 có bài viết rất hay của nhà thơ Trần Đăng Khoa, trả lời câu hỏi của bạn đọc Thu Hiền (Hà Nội) về vấn đề đọc sách của người Việt.

Câu hỏi là: “Chào anh! Bấy lâu nay, trên các hãng truyền thông, không ít học giả cứ băn khoăn về văn hóa đọc. Có ngưởi tỏ ra bi quan, có người hoàn toàn tuyệt vọng. Hình như người Việt đã mất thói quen đọc sách ? Anh suy nghĩ như thế nào về vấn đề này? Hôm nay blog xin trích dẫn nguyên văn bài viết trả lời, chia sẻ cùng các bạn để cùng suy ngẫm.

« Bấy lâu nay, trên các hãng truyền thông, không ít học giả cứ băn khoăn về văn hóa đọc. Có người tỏ ra bi quan, có người hoàn toàn tuyệt vọng. Hình như người Việt đã mất thói quen đọc sách ? ». Đó là dấu hiệu suy vong của cả một cộng đồng. Gần đây nhất, trong khuôn khổ Hội sách ở TP.Hồ Chí Minh vừa mới diễn ra, cũng đã có một cuộc hội thảo khoa học rất quan trọng và vô cùng thú vị : « Người Việt có mê đọc sách ? ». Quả là văn hóa đọc của chúng ta đang có vấn đề. Theo nhà văn Nguyên Ngọc, cần vận động khôi phục, xây dựng các tủ sách gia đình, chống lại kiểu văn hóa trọc phú, nhà giàu nào cũng có một tủ rượu rất sang mà tuyệt đối không có tủ sách, đem khoe với mọi người cũng là khoe tủ rượu chứ có khoe tủ sách đâu.

Tuy nhiên, nếu bảo người Việt không đọc sách, hoặc rất ít người đọc sách thì tôi lại nghi ngờ. Hình như cũng không phải thế. Nếu chẳng còn ai đọc sách nữa thì người ta in sách ra để làm gì ? Hãy vào bất kì một nhà sách nào cũng thấy rõ. Phải nói là « trên trời dưới sách ». Không thiếu bất kì một chủng loại nào. Chúng ta không có nhà xuất bản tư nhân, nhưng hầu hết các nhà xuất bản nhà nước lại do tư nhân chi phối. Họ in sách hoàn toàn vì lợi nhuận, cứ cuốn sách nào ăn khách thì in. Nhờ thế, chúng ta có được rất nhiều tác phẩm đặc sắc của tinh hoa nhân loại. Dù chỉ có một mục đích thực dụng, mục đích duy nhất là kiếm tiền, nhưng các nhà « buôn sách » ấy lại làm được một nghĩa vụ cao cả và thiêng liêng : nâng cao dân trí đất nước. Một tác phẩm đặc sắc gây được sự chú ý đặc biệt của công chúng thì ngay lập tức đã được dịch ở Việt Nam. Có cuốn còn có nhiều bản dịch khác nhau ở nhiều nhà xuất bản. Vì thế, ở Việt Nam hiện nay, ngay cả một người không biết ngoại ngữ, cũng không hề lạc hậu.

Hiện nay sách ở Việt Nam in khá đẹp và giá rất đắt. Có cuốn vài trăm ngàn. Có cuốn đến cả triệu bạc. Cái giá ấy đâu có dành cho người bình dân buôn thúng bán mẹt và các trí thức, học giả về hưu… Nhiều nhà buôn sách giàu sụ, có xe hơi, nhà lầu, Còn các nhà văn và các dịch giả, những người làm ra chính cuốn sách thì lay lắt. Không ai có thể sống nổi bằng nghề viết sách, dịch sách. Những nhà văn thực sự có tài, thực sự có trách nhiệm với người đọc, không chịu viết ẩu, viết tạp thì còn khổ hơn nữa.

Bởi tiền họ được hưởng từ cuốn sách chỉ tính bằng 10-12% giá bìa. Những tác giả nổi tiếng thì có thể nhích hơn một tí, nhưng lượng in cũng chỉ 1000 bản thôi. Có cuốn « ăn khách » còn xuất hiện khắp hang cùng ngõ hẻm, nằm trong cả những mẹt sách bán rong cùng với sách vụ án, sách tử vi bói toán,… mà chúng ta vẫn quen gọi là « sách ngoài luồng ». Bạt ngàn, miên man thế, nhưng số lượng in vẫn chỉ 500, 800, hay 1000 bản. Đấy là con số « rõ ràng, giữa thanh thiên bạch nhật » để người ta tính thuế với nhà nước và trả công cho người viết sách, dịch sách, còn số lượng in thật thế nào thì ở trong cõi mịt mù, không thể biết được.

Ở nước ngoài, nhìn đâu cũng thấy người đọc sách. Người ra đọc sách ở phòng chờ sân bay, trên các bến xe hay trong tàu điện ngầm. Người Việt không có thói quen như thế. Nhưng không thể nói rằng, họ không đọc sách. Có điều, trong xã hội ta, có hai đối tượng cần phải được đọc nhiều thì họ lại đang mất dần thói quen đọc. Đó là các quan chức và học sinh, sinh viên. Tôi quan tâm đến các quan chức, bởi vì họ là những người điều hành cơ quan, điều hành xã hội. Sự tác động của họ vào xã hội rất lớn, bởi thể cần phải có một tầm nhìn cao rộng. Họ đọc sách không phải để thưởng thức văn chương mà là để hiểu lòng dân, Hiểu đời sống thực sự là như thế nào. Nó khác rất xa những bài báo cáo hay những bài báo hời hợt, một chiều. « Buồn từ trong dạ buồn ra – Buồn từ ngã bảy ngã ba buồn về ». « Buồn từ trong dạ » là những nỗi niềm riêng tư, là cái buồn bình thường, ai mà chả có. Nhưng « buồn từ ngã bảy ngã ba » là cái buồn ngoài mình, cái buồn nhân thế, là những xao động của xã hội, của muôn dân, chỉ những nghệ sĩ, trí thức đích thực, những người có sự mẫn cảm đặc biệt mới nắm bất được. Với những nhà lãnh đạo, đọc sách là vi hành để hiểu được lòng dân. Nhiều khi sự thật và khát vọng của dân lại nằm trong những cuốn sách có tính phản biện hay những trang Blog cá nhân tương như rất đơn lẻ. Chỉ tiếc bây giờ, trong sự phát triển như vũ bão của truyền thông, có cảm giác như không cần đọc cũng biết, nên không ít nhà quản lí đang mất dần thói quen đọc sách.

Còn học sinh, sinh viên, cái giới lẽ ra cần đọc nhiều nhất, thì cũng không còn tâm sức đâu mà đọc sách nữa. Nhiều nhà văn và trí thức rất băn khoăn về hiện trạng này. Đặc biệt là Nguyên Ngọc, tác giả Rừng xà nu, Đất nước đứng lên từng đưa ra những lí lẽ rất đáng lưu ý. Khi Nguyên Ngọc tỏ ra lo lắng về tình trạng học sinh không đọc sách, thì ông bạn của ông đã nhiều năm đứng tên bục giảng bảo :Anh kêu học sinh không đọc sách nhưng rôi xin hỏia nh học sinh của mình bây giờ lấy thì giờ đâu nữa mà đọc ?

Cũng theo thông tin của nhà văn Nguyên Ngọc, nền giáo dục ở Phần Lan hiện nay đang được nhiều người công nhận là chuẩn mực vào bậc nhất thế giới, kể cả Mĩ cũng phải tìm đến học. Khi một đứa bé vừa được sinh ra thì quà tặng đầu tiên dành cho nó là một giỏ sách. Đúng là một mĩ tục của đất nước văn minh và hạnh phúc. Trẻ con Phần Lan tròn bảy tuổi mới bắt đầu đi học, nghĩa là chậm hơn ở ta hai năm, được tha hồ chơi thêm hai năm nữa. Đi học thì hết sức thoải mái, nhuộm tóc đủ màu, nghe nhạc metal- nhạc rock hạng nặng, và người ta tuyệt đối cấm thầy cô không được cho bài tập về nhà… Vậy mà lớn lên họ vẫn là những con người hoàn thiện, giỏi giang, sống rất văn minh, và tất nhiên đọc sách cũng vào hàng nhất nhì thế giới.

Hiện nay, đời sống của chúng ta đang rất khó khăn. Không ít người dân trở lại cảnh bần cùng. Nhiều tập đoàn kinh tế đang trên bờ vực phá sản. Nhưng theo Giáo sư, nguyên Thứ trưởng Bộ khoa học và công nghệ Chu Hảo : Vấn nạn lớn nhất của nước ta hiện nay vẫn không phải là kinh tế ; vấn đề mang tính lâu bền và gốc rễ hơn nhiều lại là văn hóa. Văn hóa mới là cốt lõi của mọi vấn đề. Kinh tế dù rất phức tạp, khó khăn, nhưng cũng dễ giải quyết hơn. Một khi chúng ta hội nhập quốc tế thì dù sớm dù muộn, chúng ta cũng phải chấp nhận luật chơi chung, phải thay đổi để thích ứng với quốc tế. Phát triển kinh tế rất khó, nhưng không phải không thể làm được. Cái khó hơn nhiều là xây dựng một nền văn hóa dân tộc có căn cơ, có chiều sâu. Nền văn hóa của một đất nước chắc chắn phải dựa trên nền tảng giáo dục.

Hãy bắt đầu từ giáo dục. Cần cai cách, đổi mới thế nào để tạo điều kiện cho các em đọc sách. Đọc cũng chính là học. Cụ Lênin bảo : ‘Học ! Học nữa ! Học mãi’ là học ở trong sách đấy chứ. Sách mới là người thầy dạy ta suốt đời. Cụ Đỗ Phủ cũng bảo : « Đọc sách vỡ muôn quyển – Hạ bút như có thần ». Để có trang văn hay, người viết phải học từ hàng vạn trang sách. Vậy mà theo nhà văn Nguyên Ngọc, vâng, tôi lại phải nhắc đến Nguyên Ngọc thôi, bởi những điều ông nói rất đáng suy ngẫm, theo ông, có không ít sinh viên, thậm chí cả sinh viên Khoa Văn, chưa bao giờ đọc trọn một cuốn sách, mà chỉ đọc một số trích đoạn bắt buộc. Nhà trường cần có quy định cụ thể, mỗi cấp học cần phải đọc khối lượng sách nhất định ; cần hướng dẫn cách đọc, tìm hiểu tri thức trong sách nhằm giúp các em thông minh hơn, thoải mái, tự tin, chủ động, sáng tạo hơn. Nên dành thì giờ cho các em đọc sách. Hãy làm cho nhà trường trở thành nơi đầu tiên, cùng với gia đình, tạo cho con người ý niệm về sự cao quý của chữ nghĩa, sách vở, tập thói quen, nhu cầu và niềm say mê đọc. Đoàn thanh niên của chúng ta có bao nhiêu hoạt động, phong trào, tại sao không có cuộc vận động mỗi thanh niên một năm hãy đọc một cuốn sách ? Rồi tiến tới mỗi tháng đọc một cuốn sách. Tôi tin nếu làm như vậy thì thanh niên của chúng ta sẽ có những nhận thức đúng đắn hơn rất  nhiều.

Đúng vậy. Bởi trí tuệ của loài người nằm hết ở trong sách. Chính sách sẽ dạy cho chúng ta thành người.

Advertisements

Bình luận nha :)

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s